Món xoài băm của má

Ở TP Quy Nhơn có một đôi vợ chồng sống hoàn toàn bằng nhuận bút và không địa chỉ công tác. Họ cần mẫn viết như những chú ong thợ. Và là những người hiếm hoi xây được nhà bằng tiền nhuận bút. Những truyện ngắn tản văn của họ in rải rác trên nhiều báo trung ương và địa phương. Những lúc ngơi tay viết anh lại cầm đàn ngón đàn ghi ta thuộc hàng top của TP. Nghe anh hát "Nguyệt cầm" của Cung Tiến nhiều người phải tức thở. Còn chị vẫn thường hòa âm cùng anh bằng giai điệu Trịnh Công Sơn. Nhiều người biết chị bởi chị là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam từng đoạt các giải thưởng truyện ngắn của báo Văn Nghệ và Văn nghệ quân đội song với anh bước vào đường văn cũng nghệ sĩ như cái bản tính cố hữu... Đó là vợ chồng Nguyễn Mỹ Nữ và Đỗ Ngọc Hoánh mà CLB Văn học Xuân Diệu vừa hân hạnh được kết nạp và cấp thẻ sinh hoạt. Xin giới thiệu tác phẩm của anh.

ĐỖ NGỌC HOÁNH

Chiến tranh ập tới quê nhà. Gia đình ngoại phải đi tản cư vô trong này. Má rời quê mang theo món xoài bằm trộn mắm chân mộc mà đậm đà. Vô mùa xoài những bữa cơm nơi thành phố của gia đình tôi vẫn không sao sót được món xoài bằm mà cũng như hồi giờ phải đích thân má bằm xoài má pha chế mắm món đó mới độc đáo mới tốn cơm. Bữa ăn ở thành phố thịt cá đâu thiếu vậy mà các con các cháu của má cũng chỉ chúi đũa vô tộ xoài bằm trộn mắm  mới thiệt kỳ!

Thật ra xoài có quanh năm nhưng rộ nhất là vào khoảng này. Khoảng cuối mùa đông đầu mùa xuân. Và nhiều nhất vẫn là vào độ giêng hai. Nghĩa là phải ra giêng lúc tiết trời vẫn còn dịu mát và không gian chưa bị cái oi ả nóng nực gắt gao của mùa hạ... xâm lấn. Xoài có năm được mùa có năm mất. Hồi tôi còn ở quê thường được nghe người nhà và bà con nông dân nói: "Được xoài mất lúa". Mà y như thiệt năm nào cây xoài nhà ngoại tôi trĩu nặng những trái là trái thì ruộng lúa của gia đình và chòm xóm cũng bị thất bát. Không bị sâu rầy phá hoại thì cũng bởi giống má hoặc ảnh hưởng hạn hán.

Trong nam người ta thường chiên cá rồi rưới nước mắm xoài bằm. Nước mắm thường được pha chế ngọt quá không phù hợp với khẩu vị của người miền trung vốn ưa cái mặn mòi chân chất. Gia đình tôi cũng không là ngoại lệ và vào vào mùa xoài má thường bằm một lần mấy trái còn xanh bỏ  vô hai cái tộ lớn. Nhà vốn đông con cháu mà làm ít người gắp được mấy đũa với lại xoài nhà có hà tiện chi chứ! Xoài bằm rồi má giã một chén ớt tỏi với đường vừa phải. Đường ở đây chẳng qua là để giảm bớt độ chua của xoài. Và được sớt lấy một nửa làm mắm trong còn một nửa làm mắm ruốc. Sau cùng là trộn đều xoài với mắm mắm với xoài cho thật thấm tháp mới thôi!  Bữa cơm nhà hết sức đơn sơ chẳng có gì ngoài hai tộ xoài bằm trộn mắm vậy mà mọi người trong gia đình ăn tới tới. Soong cơm đầy bắt vun nắp chẳng mấy lát hết vèo sạch trơn. Mấy đứa em con cậu tôi còn chan cả nước trộn vô cơm và lua liên hồi. Nước trộn mằn mặn cay cay ngót ngót chua chua. Ngon lắm! Nước ruốc còn hấp dẫn hơn vì rất mặn mòi. Ngoại tôi ngồi nhìn con cháu mải mê gắp chan vừa cười vừa nói: "May mà nhà có xoài có gạo chứ không cái món này tốn cơm dữ lắm đây!".

Chiến tranh ập tới quê nhà. Gia đình ngoại phải đi tản cư vô trong này. Má rời quê mang theo món xoài bằm trộn mắm chân mộc mà đậm đà. Vô mùa xoài những bữa cơm nơi thành phố của gia đình tôi vẫn không sao sót được món xoài bằm mà cũng như hồi giờ phải đích thân má bằm xoài má pha chế mắm món đó mới độc đáo mới tốn cơm. Bữa ăn ở thành phố thịt cá đâu thiếu vậy mà các con các cháu của má cũng chỉ chúi đũa vô tộ xoài bằm trộn mắm  mới thiệt kỳ! Rồi hòa bình má và gia đình các cậu dì tôi tứ tán khắp nơi. Cuộc sống cũng đã tạm thời ổn định nên đâu có ai muốn cảnh đổi thay. Đã vậy ngôi nhà ngoại xưa bị đạn bom cày xới tan nát hết. Cuộc sống ở quê ngày đó lại túng thiếu cực khổ trăm bề nên đâu ai muốn về mà làm chi? Trong những năm tháng đó cũng có đôi lần tôi theo má về quê ngoại. Đi chợ phiên ở Chợ Gồm rất vui và rất lạ nhưng vườn xoài nhà tiêu điều xác xơ sao thấy buồn mà thương quá!

Rồi tôi có vợ và cô ấy cũng bắt chước má mùa xoài rộ không khi nào để cho bữa cơm ở nhà bị thiếu món xoài bằm trộn mắm ruốc mắm trong. Biết ngón nghề điêu luyện của má chồng vợ tôi ít dám giành giựt. Và má vui lắm khi được trổ tài mỗi khi mùa xoài tới. Hồi còn khỏe tay chắc má bằm xoài khéo lắm! Sợi xoài mảnh mai rối lại như những sợi chỉ. Đẹp mắt vì cái màu xanh non mơn mởn. Rồi má yếu hơn... Nhìn tộ xoài má bằm mà tội! Sợi to và có khi còn cả lát... Bằm xoài đã vụng mà pha chế mắm càng dở hơn. Nhìn con cháu hết háo hức gắp má cười buồn: "Tao lụt nghề rồi...". Mà thật! Má đã lụt nghề bằm xoài và trộn mắm bởi mỗi năm mỗi thêm già và mùa xoài lại không thể không tới rồi đi. Đi rồi lại tới. Có ít ỏi gì  đâu! Cả một quãng thời gian rất dài với bao mùa xoài đã đi qua cuộc đời của  má.

Năm nay mới đầu mùa mà xoài đã thiệt rộ. Để làm cho nhanh và bằm xoài cho đẹp vợ tôi gọt vỏ rồi dùng cái sò rau củ để bào thành sợi. Nhìn kỹ thấy còn đều và khéo hơn là bằm bằng dao nữa kìa. Sợi xoài vẫn rất mảnh mai mơn mởn một màu xanh non. Mắm cô ấy pha chế cũng rất vừa miệng vậy mà thật kỳ! Tôi ăn ít thấy ngon. Không cách gì ngon được như hồi mình còn nhỏ. Còn ở nhà ngoại nơi tổ ấm của mấy má con với rất nhiều bữa ăn chan hòa biết bao kỷ niệm. Những bữa ăn với chỉ duy nhất là tộ xoài má bằm rồi trộn mắm mà hấp dẫn quá chừng...