CẢM NHẬN “ HỒ QUÍ LY- NHÌN LẠI MỘT VƯƠNG TRIỀU”

Thanh Thảo
(báo Thanh Niên ngày 21.9.2010)

  

Kịch tác gia- nhà thơ Văn Trọng Hùng khi viết kịch bản này thoạt đầu anh dùng hình thức kịch thơ vì theo anh kịch thơ dễ bộc lộ được những mặt mạnh của xúc cảm những cao trào mang tính bi hùng những độc thoại đi sâu vào nội tâm nhân vật. Từ kịch thơ lại dễ chuyển thể thành tuồng hay dân ca kịch. Đoàn dân ca kịch bài chòi Bình Định qua bản chuyển thể dân ca kịch của Tiến Chức với tài đạo diễn và thủ vai chính Hồ Quí Ly của NSUT Hoài Huệ đã thực sự chinh phục người xem suốt hai tiếng rưỡi đồng hồ khi thể hiện vở dân ca kịch "Hồ Quí Ly- Nhìn lại một vương triều".

Không hiểu sao tôi có cảm giác kịch bản thơ này rất hợp khi chuyển nó thành dân ca kịch chứ không phải tuồng và những nghệ sĩ trong đó có những nghệ sĩ dân ca kịch trẻ của Bình Định đã diễn rất "ngọt" kịch bản không hề dễ này. Có thể vì dân ca kịch-một hình thức nghệ thuật đặc biệt "pop" đã tỏ ra thích hợp khi tư tưởng của vở diễn cũng là tư tưởng của nhân vật chính Hồ Quí Ly là tư tưởng nhân dân. Hồ Quí Ly là một nhân vật đặc biệt không dễ hiểu trong lịch sử Việt Nam. Những nhìn nhận đánh giá trái chiều về ông đã có từ hơn 500 năm nay và tới nay vẫn chưa kết thúc. Nhưng bây giờ thì ai cũng công nhận Hồ Quí Ly là một vị Vua yêu nước và kiên quyết chống xâm lược dù công cuộc kháng chiến của ông tạm thời thất bại. Nhưng nếu không có cuộc kháng cự anh dũng đó thì cũng sẽ không có cuộc kháng chiến trường kỳ 10 năm chống quân xâm lược Minh đi tới toàn thắng của Lê Lợi và Nguyễn Trãi. Chính Hồ Quí Ly đương thời đã trọng dụng Nguyễn Phi Khanh-cha Nguyễn Trãi và lấy Nguyễn Trãi đỗ thái học sinh  (tiến sĩ) phục vụ cho vương triều của mình. Chuyện Hồ Quí Ly "soán ngôi nhà Trần" đã được đặt ra một cách trực diện trong vở diễn này và người xem hiểu vì sao Hồ Quí Ly phải làm một việc "chẳng đặng đừng" như thế nhằm cứu vãn quốc gia khỏi tình trạng suy sụp loạn lạc và để có thể dồn tất cả nhân tài vật lực cho công cuộc chuẩn bị chống giặc ngoại xâm đang lăm le ngay ngoài biên ải.

Hồ Quí Ly là một nhân cách phức hợp đa chiều một nhà canh tân kiêm một võ tướng cai trị một nhà triết học muốn từ bỏ lối từ chương khô cứng của Nho học và khai mở một mạch nguồn triết học-nhân học mới cho triết học và giáo dục Việt Nam nhưng đồng thời là một con người hành động một con người thực tế. Nhưng không phải chủ trương dùng tiền giấy thay cho tiền đồng mà chính chủ trương canh tân nền giáo dục mang bản sắc Việt đã đưa Hồ Quí Ly vào hàng ngũ những danh nhân Việt Nam đáng cho mọi thế hệ người Việt phải tôn kính.

Vở diễn "Hồ Quí Ly- Nhìn lại một vương triều" đã khắc họa một cách không nhân nhượng một Hồ Quí Ly không nhân nhượng một Hồ Quí Ly gồm cả ánh sáng và bóng tối một Hồ Quí Ly quyết liệt nhưng cũng đầy day dứt một Hồ Quí Ly táo bạo và không biết sợ nhưng lại ẩn bên trong một tấm lòng thương dân thương vợ thương con tha thiết với những tình cảm rất người và rất bình thường của con người.

Hồ Quí Ly là con người của những cơ hội lịch sử nhưng cũng là nạn nhân của chính những khúc quanh lịch sử.

Những đối thoại độc thoại những câu hát thấm thía của các nhân vật trong vở diễn từ nhân vật chính tới những nhân vật phụ đã khiến "Hồ Quí Ly- Nhìn lại một vương triều" từ sàn diễn đi thẳng tới người xem đối thoại với người xem và buộc người xem phải bộc lộ không chỉ là cảm xúc mà còn là chính kiến của mình kéo người xem vào cuộc tranh luận với nhân vật chính. Đó cũng chính là đặc sắc của nghệ thuật dân ca kịch bài chòi Bình Định nó gần với sân khấu đối thoại mở của Bertold Brecht. Tác giả Văn Trọng Hùng cùng với đạo diễn Hoài Huệ đã biết khai thác mặt mạnh này của "sân khấu nhân dân" cho một vở diễn thấm đẫm tư tưởng nhân dân.

Không đơn giản hoá một nhân vật phức tạp nhưng biết tìm tới cốt lõi của tư tưởng yêu nước vị dân mà Hồ Quí Ly ấp ủ và thể hiện suốt đời mình vở diễn đã thực sự thu hút người xem và khiến chúng ta tin tưởng hơn vào sức sống của một loại hình nghệ thuật mang tính nhân dân sâu sắc.

T.T  

Mời bạn xem chùm ảnh về vở diễn của Đào Tiến Đạt

















thanhtruc

Mừng vnweblogs hoạt động lại. Chúc ban chủ nhiệm và anh chị hội viên khoẻ sáng tác tốt