Xanh một niềm yêu

(Đọc tập thơ “Lặng lẽ xanh” của Mai Thìn NXB Hội Nhà Văn 2007)


Lê Hoài Lương





Rất khó nói những lạ và mới của anh từ các hình ảnh thơ: tiếng mẹ gọi các anh về ăn cháo gội nước lá xông những ngôi mộ như những dòng thơ câu thơ vầng trăng chết… là tìm tòi là kỹ thuật- đó là sản phẩm của sự “lên đồng” giữa hiện thực và tâm cảm mà ý thức không can dự vào. Những hình ảnh thơ này cứ trôi miên man trong không khí thơ toàn bài. Không khí thơ đó là điều quan trọng!

Đây là tập thơ thứ 5 của Mai Thìn kể từ “Cổ tích tình yêu” 1991. Không nhiều không ít nếu tính số lượng. Nhưng dọc theo chuỗi dài mười mấy năm thơ của Mai Thìn sẽ thấy một sự nhất quán về cảm xúc đề tài và phong cách. Tình yêu quê hương đất nước tình yêu con người được chuyển tải một cách hồn hậu trong trẻo và kiên trì. Một sự kiên trì đáng ngạc nhiên. Tất cả chỉ dựa vào cảm xúc xâu chuỗi hình ảnh thơ ngày mỗi tinh hơn khơi gợi hơn nhờ ngôn ngữ chắt lọc và biết kiềm chế hơn. Một tiến trình tự làm mới mình ngay trên những chất liệu quen thuộc. Một cuộc tự vượt không ồn ào. Và liên tục. Không chói sáng ngay tức khắc Mai Thìn cày sâu cuốc bẫm trên thửa ruộng quen và dần vụ sau hơn vụ trước dù những ồn ào thời tiết những tìm tòi kỹ thuật giống mới anh một nông dân khao khát mùa vàng thuần khiết trên cánh đồng thơ quen thuộc.

Đề tài chiến tranh vốn đã nhiều người viết hay Mai Thìn người trưởng thành trong hòa bình vẫn có cách nhìn riêng mới và xúc động. Đây là viết trong ngày khánh thành tháp chuông kỷ niệm 35 năm Thành cổ Quảng Trị: 

“tiếng mẹ gọi các anh về ăn cháo  gọi các anh về gội nước lá xông xoa lên mặt mặn nồng 35 năm xanh ngắt chênh chao như tiếng gọi đò

những thanh xuân chưa kịp quen xa mẹ chưa kịp hôn lên tóc người yêu tiếng chuông báo học phần mới mở bài tóan nào dang dở trang thơ
dòng Thạch Hãn xuôi

bo ong …o o n g… bờ bãi lơ phơ ngô lất phất lục bình. Hạt phù sa nằm lại hạt  phù sa đầu sinh ngun ngút gọi tiếng chuông cõi vắng”

(Tiếng chuông trong thành cổ)
 
 
Thực ra Mai Thìn không viết về chiến tranh mà là sự biết ơn tưởng vọng xương máu người lớp trước cho cuộc sống hôm nay anh đang sống. Cũng cảm xúc này sự hàm ơn này khi đứng trước mười nghìn ngôi mộ ở Nghĩa trang Trường Sơn:  

“32 năm mưa vẫn lơi rơi
nhang cứ đỏ lên trời nhoe nhớ
mặt trận…tháng ngày…quê hương xứ sở tuổi tên…
câu ngắn câu dài. 

từng khổ
chậm rãi từng khổ
những ngôi mộ vắt dòng
10 nghìn câu thơ
10 nghìn ô chữ
khảm lên trời
bài thơ bất tử”

(Ở Nghĩa trang Trường Sơn)

Cả đề tài chất độc da cam Mai Thìn đã có vầng trăng lạ cứa lòng:
 

“Ôi con tôi!
một trong 70.000 vành môi không nói nữa
một trong 70.000 đôi mắt không còn mi
một trong 70.000 vầng trăng đã chết
lửng lơ treo trên khắp thế gian”

(Bài thơ buồn cho một tình yêu)

Rất khó nói những lạ và mới của anh từ các hình ảnh thơ: tiếng mẹ gọi các anh về ăn cháo gội nước lá xông những ngôi mộ như những dòng thơ câu thơ vầng trăng chết… là tìm tòi là kỹ thuật- đó là sản phẩm của sự “lên đồng” giữa hiện thực và tâm cảm mà ý thức không can dự vào. Những hình ảnh thơ này cứ trôi miên man trong không khí thơ toàn bài. Không khí thơ đó là điều quan trọng!


Hãy thử tìm hiểu thêm phần 2 của tập thơ đề tài quê hương và tình yêu những đối diện trực tiếp của Mai Thìn.
Quê hương trở đi trở lại trong thơ Mai Thìn những địa danh những huyền tích những sản vật và con người suốt ngàn năm các vỉa tầng văn hóa lãng mạn và khí chất phong trần và thẳm sâu. Trước đây một lần về Quy Nhơn thi sĩ Văn Cao đã có phát hiện tài tình:

“Tự trời xanh
rơi
vài giọt Tháp Chàm” 

Cái “giọt” bí ẩn huy hoàng và trầm mặc này đã được Mai Thìn phát triển thành sự chạm thấu niềm chiêm bái về lẽ hưng phế cách viết nhân bản kỳ lạ:

“Giọt Vijaya
xanh thành Chas
Thị Nại
xanh
Cánh Tiên
cánh Bạc
cánh Vàng
xanh
tháp Ngà
ngọc
xanh… 
 

Muốn khóc.”


(Châu Vijaya)

Và đây là viết về danh nhân văn hóa Đào Tấn nhà thơ nhà soạn tuồng hát bội kiệt xuất: 

“Vàng mai!
Vàng mai!
đá cũng khoác hoàng bào như Đế
tuồng tích cũ qua rồi ai ngỡ
Đào Tấn trở mình
câu hát khách 
lay
 
lay…”

(Nơi Đào Tấn yên nghỉ)
 
 
Đã có bài thơ hay của Bế Kiến Quốc viết về Đào Tấn vậy mà mấy câu thơ của Mai Thìn vẫn bất ngờ đến ám ảnh.  Mảng đồng quê nghìn năm thường gắn với tình yêu trong các tập thơ trước của Mai Thìn giờ trở lại với những hư thực liên tưởng làm không gian và thời gian ảo và lung linh hơn: 

“Em mặc yếm đào
làn nâu
thoảng cau
trầu
đêm
giã gạo 

trăng
chiếc gáo
ròng
ngực đêm
thơm
tiền kiếp
đường cày ta đi
ví thá
vắt riệt
miệt mài nhân sinh
lặng lẽcháy cuộc
tình
trăng sáng.”

(Trăng 2) 

Nguyên bài “Trăng 1” là cuộc giao hoan kỳ dị giữa con người và thiên nhiên hay có thể là can dự của đất trời khoảnh khắc con người thiên nhiên nhất. Hàng loạt những từ gợi sự cảm về dục tình miên man: mơn xỏa tràn rồi hơi ấm cắn râm ran nồng nàn bật thức ti tỉ nủ nỉ mịn màng xoãi lặng tê mê rầm rờ…


Mai Thìn đang vô thức kế tục cái thiên nhiên siêu thực của Hàn thi sĩ. Nhưng anh không bất hạnh như tiền nhân:


Trăng xuyên vào da thịt em tái sinh ánh sáng đường cong thẳng đường mềm…
những chiếc rèm đu đưa xoắn xuýt tiếng mèo máng xối ngằn ngặt vòng nhau
…                 
những chiếc rèm xinh xinh những chiếc rèm tâm tưởng cận kề bầu vú em bên má con thơ
thở cũng khẽ việc gì cũng nhẹ thiên đường thơm rèm cửa nhà mình 

(Thiên đường thơm rèm cửa nhà mình hay là nỗi nhớ)

Xuyên suốt tập thơ là từ khóa “xanh”- tôi không muốn dùng chữ ẩn ngữ hay nhãn tự gì gì đó. Bởi vì không hẳn là chủ ý của tác giả. Nhưng “xanh” thật lạ lùng thường gắn với nỗi đau và tiếc nuối: (xanh ngắt chênh chao) (căm thù/ ngằn ngặt/ xanh) (xanh…/ muốn khóc) … và cho dù gắn với tình yêu thì cũng chỉ là:

“tôi còn thấy mảnh đất cằn hoang dã run lên mỗi độ xuân về. Tình yêu xanh giấc mơ cuộc chiến hiện về gối chiếc đêm đêm

tình yêu
rơi
từng giọt
bên đời.”

(Hoang dã)
 

Dù đau dù tiếc nuối tất cả đều được thể hiện bằng sự yêu thương chia xẻ. Trong veo một tấm lòng. Không phải từ câu chữ đề tài kỹ thuật. Mà là không khí của bài thơ tập thơ. Cái đẹp này của thơ cũng khá “lặng lẽ”!
 

Có phát biểu đâu đó rằng còn nhiều cái tốt cái đẹp chưa được văn học nghệ thuật phản ánh mà chỉ nhằm vào cái ác cái xấu. Có loay hoay tìm tòi phá cách- phá phách ý tưởng và kỹ thuật. Có nỗi niềm nhân thế thời cuộc. Cách tân và cấp tiến… Riêng Mai Thìn vẫn “Lặng lẽ xanh” vẫn kiên trì với một niềm yêu chắt chiu và trân trọng từng chút đẹp từng nỗi đau trong đời
 

L.H.L