"Hương Sơn cố sự" một tấm lòng với tiền nhân

TRẦN HÀ NAM

hscs

Nhà nghiên cứu Lộc Xuyên Đặng Quí Địch vừa cho ra mắt cuốn sách mới Hương Sơn cố sự (NXB Văn hoá dân tộc Hà Nội 2008) viết về các gương mặt trong sĩ lâm Bình Định cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX. Trong một hoàn cảnh nhuôm nhoam của văn nghệ ông vẫn lặng lẽ đi con đường khảo cứu di sản tiền nhân đem lại cho người đọc hôm nay một cái nhìn khám phá phát hiện lại những giá trị hòng tránh sự mai một. Quả thật đó là tấm lòng không thể phủ nhận của người thuộc lớp hậu sinh với các bậc tiền bối của mảnh đất Bình Định địa linh nhân kiệt.

Hương Sơn là tên chữ của núi Thơm (Cảnh Vân Phước Thành Tuy Phước) là di tích gắn với lịch sử phong trào Cần Vương Bình Định cuối thế kỷ XIX với các ông Tú Cả (Trần Hữu Nham) Thống Bin (Trương Đình Bin) Đốc Trưng (Huỳnh Trưng) tụ nghĩa năm 1886 dưới quyền của Nguyên soái Mai Xuân Thưởng. Lộc Xuyên Đặng Quí Địch đã chọn hình thức giai thoại để “ôn cố” những sự tích liên quan đến dòng họ Trần ở thôn Cảnh Vân một dòng họ đã phát huy truyền thống yêu nước từ đời cụ Tú Cả nổi tiếng hiếu học có những đóng góp phát triển văn hoá địa phương. Người đọc qua những mẩu chuyện này có thể hiểu thêm về hoạt động Cần Vương của Mai nguyên soái khám phá những nét đặc sắc về các nhân vật làng Nho Bình Định nổi danh một thời như cử nhân Bùi Tuyển tú tài Trần Hữu Nham tú tài Trần Trọng Giải cử nhân Trần Đình Tân…cũng như các hoạt động văn hoá ở Bình Định đầu thế kỷ XX. Người viết đã có cả một quá trình khảo cứu ghi chép tư liệu công phu phiên dịch các văn bản chữ Hán còn lưu trữ được trong con cháu họ Trần ít nhiều đã thực hiện được mục đích phổ biến văn hoá đến mọi người giúp thêm những cứ liệu tin cậy cho những nhà nghiên cứu lịch sử văn chương tỉnh nhà.

Trong 12 câu chuyện được kể lại người viết đã tỏ ra quan tâm đặc biệt và đánh giá cao vai trò của cụ tú tài Trần Trọng Giải con của cụ Tú Cả qua 8 giai thoại có liên quan. Đây là một nhân vật xứng đáng được ghi vào danh sách các nhân vật làm rạng danh lịch sử văn hoá Bình Định với những hoạt động xã hội trên nhiều lĩnh vực có ảnh hưởng với đương thời và mai hậu. Cụ là một nhà Nho vừa có tư tưởng canh tân vừa có ý thức phát huy bản sắc văn hoá quê hương: tham gia lập Phước An thương hội – do các nhà Nho đảm đương kinh doanh lập đoàn hát bội đi khắp nơi quyên góp cứu tế đồng bào bị bão lụt trùng tu tôn tạo văn chỉ thành Bình Định…Người đọc có thể cảm nhận một nhà văn hoá đích thực một nhà thơ có tâm hồn phóng khoáng và một tấm gương sáng về tinh thần cống hiến không vụ lợi hết lòng vì gia tộc bằng hữu. Ngoài ra người đọc còn được biết những câu chuyện thú vị về chùa Eo Mén chùa Hương Sơn gắn với lòng cô trung kín đáo của những người yêu nước hướng về phong trào Cần Vương các sinh hoạt tao nhã đã thất truyền như thiện đàn cầu tiên quá trình khai khẩn đem lại phúc lợi cho dân địa phương của ông Hương bộ Cảnh Vân tấm gương học tập nghiên cứu của ông cử Trần Đình Tân. Một mảng tư liệu phong phú về đối liễn văn tế hết sức tài hoa cũng đã được phiên dịch công phu.


Đọc Hương Sơn cố sự của Lộc Xuyên Đặng Quí Địch chúng ta càng trân trọng tấm lòng với tiền nhân của soạn giả. Những câu chuyện trong sách được ông biên soạn xong từ rất lâu năm 1992 nhưng mãi đến giờ sang năm 2008 mới được xuất bản khiến cho người viết bài này không khỏi băn khoăn tiếc nuối và thêm cảm phục cho sự kiên trì của tác giả. Những điều ông tâm sự trong một lá thư  vào tháng 3.2008 khiến chúng ta cảm thấy ngậm ngùi: “Những năm sau đó tôi cố tìm phương tiện để xuất bản sách nhằm mục đích phổ biến văn hoá nhưng chưa gặp. May thay tháng 10 năm 2007 tôi được giải thưởng văn học nghệ thuật Đào Tấn – Xuân Diệu kỳ III 2000 – 2005 hạng A tôi liền hợp tác với nhà xuất bản Văn hoá Dân tộc tại Hà Nội mà xuất bản Hương Sơn cố sự…”.

Giá như cuốn sách có sự quan tâm hỗ trợ xuất bản sớm hơn của Hội Văn học Nghệ thuật mà ông là hội viên thì đã đến với bạn đọc kịp thời hơn. Và biết đâu Hương Sơn sẽ được lưu tâm giữ lại như một di tích văn hoá - lịch sử không bị phá tan nát để xuất khẩu đá! Mười sáu năm chờ đợi của một nhà nghiên cứu để ra đời được đứa con tinh thần của mình một cách lặng lẽ là quá dài. Năm nay Lộc Xuyên đã qua tuổi “thất thập cổ lai hi” và thông tin mới nhất sau khi đón cuốn sách ra đời ông đang phải chật vật đối mặt với bệnh tật lặng lẽ ở một góc khuất thị trấn Bồng Sơn. Được biết ông còn dự định xuất bản cho hàng loạt những công trình biên khảo nhưng liệu thời gian có kịp cho ông? Chẳng lẽ bao di sản ấy lại phải chờ một dịp may nữa hay sao?


T.H.N

 dqd



Đặng Quí Địch
hiện ở 125 Quang Trung Bồng Sơn Hoài Nhơn Bình ĐịnhĐT: 056761155.

Đã xuất bản các công trình biên khảo phiên dịch chú giải: Nhân vật Bình Định (1971) Mai Viên cố sự (1994) Cố sự Quỳnh Lâm I (1998) Đào Duy Từ Khảo biện (1998) Hương Sơn cố sự (2008) và còn khoảng hơn 20 công trình đã soạn xong nhưng chưa xuất bản được.

tranhanam

Trích thư

Đây là trích đoạn bức thư của Đặng Quí Địch gửi thân hữu nội ngoại họ Trần:
Thư Đặng Quí Địch