Vũng Tàu có tàu BĐ

By CLB Văn học Xuân Diệu

TRẦN QUANG KHANH

altaltalt altalt

Tháng tư có dịp tham dự một trại sáng tác văn học ở Vũng Tàu tôi đã không bỏ lỡ cơ hội đi tìm kiếm đồng hương đang mưu sinh trên biển nơi đây. Tàu mang biển số BĐ cập tại các bến ở Vũng Tàu vào giữa tuần trăng có hàng trăm chiếc. Chung thuỷ với ngư trường song những người chủ của những con tàu lại đang sống hết sức chật vật giữa thời giá dầu đi trước hai lần giá cá.

Bờ biển ở thành phố Vũng Tàu mang hình một chiếc hài một bên là bãi Sau hứng mặt trời buổi sớm bên còn lại là bãi Trước chỉ lấp loáng ánh trăng lúc trời đổ về sáng. Gần như cả một vòng cung của “mũi hài” ấy là những công trình xinh đẹp và tráng lệ dành phục vụ cho khách du lịch chỉ một đoạn ngắn nằm ven “gót hài” tanh nồng mùi biển với những phên liếp đầy cá khô san sát bên nhau ngửa mặt đón nắng trời là vùng ven các bến bãi của tàu cá. Cái đoạn ven bờ thuộc phường 5 phường 6 ấy có những cái tên khu vực nghe rất dân dã: bến Đá bến Đình Lò Than Cô Mát (phiên âm từ chữ Coimex – Công ty cổ phần thuỷ hải sản và xuất nhập khẩu Côn Đảo)… là nơi trú ngụ của dân làm nghề biển trong đó có khá đông người xứ nẫu tạm trú và thường trú.

Phần lớn người Bình Định sống ven “gót hài” này là ngư dân hoặc chí ít có nguồn gốc từ ngư dân chuyển sang làm nghề nậu (đầu tư phí tổn cho tàu cá và thu mua sản phẩm) nghề phục vụ cho tàu cá thậm chí là vợ con của ngư dân thuê nhà sinh sống bằng đủ thứ nghề: rửa chén bát thu mua ve chai…

Chỉ một đoạn bến bãi dành cho tàu cá neo đậu qua biển số tàu tôi cũng đã kịp phân loại được nhiều nhất là tàu địa phương (BV) rồi thì tàu BĐ tàu QNg… Tàu Bình Định chọn ngư trường Vũng Tàu chủ yếu làm các nghề mành vây rút câu mực giã cào. Nghề vây rút phần lớn là của ngư dân Cát Khánh Cát Minh (Phù Cát); tàu Hoài Nhơn chủ yếu làm nghề câu mực còn giã cào đôi lại là chuyên môn của ngư dân thành phố Quy Nhơn.

Phập phồng trên những con tàu

Đến khu Lò Than tôi loáng trông một chiếc tàu biển số bong tróc song nét sơn còn đủ nhận dạng chữ số BĐ 93204 đang cập mạn bên chiếc cầu gỗ. Hỏi chủ tàu đã nghe giọng nói rặt ri xứ nẫu. Thì ra đây là tàu của thuyền trưởng Phạm Hậu 32 tuổi quê ở Đề Gi xã Cát Khánh (Phù Cát). Nghe có nhà báo đồng hương đến tìm hiểu thân phận những con tàu nơi xa xứ Phạm Hậu xúc động và cởi mở. Anh đưa chúng tôi vào cabin tàu rót nước chai mời khách. Dẫu còn khá trẻ Phạm Hậu đã cầm con tàu này chỉ huy 3 đứa em trai và vài anh em bà con bám trụ ở ngư trường Vũng Tàu làm nghề vây rút 6 năm có lẻ. Tàu của anh khai thác cá thuộc loại chiến trong số 35 tàu làm vây rút của ngư dân Phù Cát vẫn thường đậu ở bến Đình. Chuyến ra khơi vừa rồi máy tàu bị trục trặt anh phải đưa tàu vào sớm để sửa chữa. Hậu cho biết cả chuyến trước tàu anh hoà tổn dầu và không phải lỗ tiền thuê bạn bởi bạn của tàu anh đều là anh em trong nhà.

Song số tàu đánh cá Bình Định ở Vũng Tàu được như tàu anh Hậu không nhiều. Các tàu đều phải thuê bạn đó là những người có sức khoẻ theo tàu phụ việc khai thác cá câu mực. Trước giá dầu còn thấp phí tổn cho mỗi chuyến ra khơi không nhiều thợ bạn thường tìm đến tàu xin việc. Sau mỗi chuyến biển trừ tổn ra họ được chủ tàu chia tiền theo tỉ lệ. Giờ dầu tăng giá biển giả đói kém thợ bạn bỏ nghề đi tìm kiếm cơ hội việc làm ở các khu công nghiệp các thành phố lớn ngày càng nhiều thành ra bạn tàu ngày càng khan hiếm. Hầu hết các tàu bây giờ muốn ra khơi đều phải tự đi săn tìm bạn hoặc nhờ người dẫn mối và phải trả tiền “cò”. Thợ bạn bây giờ cũng đủ các thành phần có cả thành phần bất lương thậm chí là đám chích choác. Tỉ lệ tàu đánh bắt bị lỗ tổn quá cao nên họ cũng chẳng chọn cách ăn chia như trước. Cứ mỗi “con trăng” 22 ngày chủ tàu phải đưa trước tiền công cho mỗi thợ bạn từ 2 5-3 triệu đồng mỗi tàu làm lưới vây câu mành hay câu mực đều phải thuê từ 4-5 thợ bạn nghĩa là phải chịu thêm tổn ngoài dầu đá gạo thịt…từ 10-15 triệu đồng.

Đã có không ít những trường hợp chủ tàu gặp phải những thợ bạn bất lương sau khi nhận tiền công thì tìm cách bỏ trốn. Bi đát hơn chủ tàu còn bị thợ bạn dí dao vào cổ buộc đưa tàu về lại bến chỉ sau khi xuất bến vài ngày. Nghe Phạm Hậu giới thiệu một trường hợp như thế vừa mới xảy ra hồi đầu tháng 4 này tôi đã tìm gặp anh Đinh Công Nhung chủ tàu BĐ 30563. Anh Nhung 42 tuổi cũng ở xã Cát Khánh (Phù Cát). Tàu anh làm nghề câu mực. Sau khi tìm được 4 thợ bạn với giá chuyến (22 ngày) 10 triệu đồng anh cho tàu trực chỉ về phía Côn Đảo. Song mới chỉ đi được vài ngày chưa câu được con mực nào đám thợ bạn đã giở quẻ bắt anh đưa tàu vào bờ. Anh Nhung kháng cự thì bị chúng dí dao vào cổ doạ sẽ “cắt tiết” thả biển làm mồi cho cá. Không còn con đường nào khác anh buộc phải đưa tàu cập vào bến Đình chấp nhận lỗ tổn gần 50 triệu đồng. Gặp chúng tôi anh Nhung còn thất thần không muốn bắt chuyện và cũng chưa tính được những ngày tới sẽ sống ra sao!

Nhiều ngư dân giải nghệ

Ở khu Cô Mát tôi lại tình cờ gặp một nhóm ngư dân Bình Định trong quán cà phê Thanh Thu. Đó là các anh Võ Văn Ân Nguyễn Văn Bình và Lương Văn Thiện. Ân làm lưới giã cào Bình làm vây rút còn Thiện là thợ bạn. Kẻ Quy Nhơn người Phù Cát nhưng chung nhau ngư trường bến đậu và cùng người xứ nẫu nên thân thiết.

Võ Văn Ân 44 tuổi ở khu vực 9 phường Đống Đa TP Quy Nhơn kể: Quy Nhơn có 4 đôi giã cào vào khai thác ở Vũng Tàu sáng sớm xuất bến chiều về. Tàu anh mang biển số BĐ 9137 đi cặp đôi với một tàu bạn quen ở địa phương. Từ mùng 8 tết anh đã xa gia đình vào biển Vũng Tàu. Song vì giá dầu tăng thời tiết không thuận nên hơn 3 tháng qua tàu anh mới hoạt động được hơn mươi chuyến. “Dầu tăng mới tăng thêm 2.800 đồng/lít; trước bán 1 tấn cá mua được 1 tấn dầu nay bán 2 tấn cá mới mua được 1 tấn dầu. Tổn dầu 11 triệu/ngày nên mỗi lần xuất bến phải cân nhắc lắm biết thời tiết không chắc có cá là không làm” anh tâm sự.

Điệp khúc “dầu tăng khó khăn tìm bạn” hầu như đã chạy quanh các tàu Bình Định ở Vũng Tàu. Anh Nguyễn Văn Bình thống kê: chỉ tính riêng năm 2010 có ít nhất là 20 tàu của Bình Định ở Vũng Tàu đã phải bán đi để trả nợ đầu tư cho đầu nậu. Riêng ở Cát Khánh đã có một loạt người bán tàu giải nghệ như các ông: Lê Thái Tân La In Bồ Nung Trung Thanh   Ba Tân Bảy Tịnh ông Lộc ông Cường… Có 5 chiếc khác cũng đã đậu dài mấy tháng trời chờ có người mua… Tàu BĐ  5134 của ông Hiển ở Cát Minh đậu chờ bán quá lâu thành hư hỏng vừa mới vỡ chìm xuống nước.  

Cứu cánh?

Tôi vốn có ác cảm với nghề nậu bởi từng nghe họ như là kẻ “ngồi mát ăn bát vàng” chèn ép ngư dân nhưng rồi khi tiếp xúc với mấy đầu nậu ở Vũng Tàu tôi đã nghĩ khác. Phần lớn chủ tàu cá chẳng có vốn liếng gì nhiều ngoài chiếc tàu và cái nghề cha truyền con nối. Tàu muốn ra khơi làm mành câu mực phải có người đứng ra lo tổn. Chị Tạ Thị Dung người Đề Gi (Cát Khánh) vào Vũng Tàu từ những năm 1980 giờ đã 41 tuổi có thâm niên 20 năm đầu tư cho tàu cá chủ yếu là người quê hương Phù Cát. Những năm qua ngư dân làm ăn thất bát nợ cứ chồng lên nợ không sao thanh toán được. Và nậu Dung cũng bị cuốn theo vòng xoáy ấy. Tâm sự với tôi cô ứa nước mắt: “Từng tuổi này em chưa hề biết đến một ngày hò hẹn yêu đương… Làm nậu như là cái nghiệp chướng theo thì khổ mà bỏ cũng không xong…”. Bên cạnh nhà nậu Dung là nậu Nguyễn Thị Đạt cũng là người Phù Cát. Chị Đạt tiết lộ hiện có chừng 30 tàu cá đang nợ tiền đầu tư của chị mỗi tàu ít nhất là 50 triệu đồng… và không ít trong số đó chị biết là đã vĩnh viễn không đòi được.

Tôi băn khoăn làm nghề cá giờ đây sao mà khó và đem điều ấy tâm sự với anh Nguyễn Thanh Tùng người được nhắc đến như một tấm gương xa xứ làm ăn thành đạt ở Vũng Tàu bởi gia sản của anh là đôi tàu giã cào một ngôi nhà lớn tọa lạc trên đường Trương Công Định các con đều được ăn học thành tài. Anh Tùng bảo đó cũng là cái nghiệp bởi người vùng biển mình vốn ít học nên chuyển nghề rất khó khăn. Cũng chính vì thế vợ chồng anh đã cố lam lũ một đời cho 3 đứa con không nối nghiệp cha.

Tôi trở về Quy Nhơn cầm trăm ngàn đi chợ đến hàng cá: vẫn sáu ngàn một lạng cá đổng ba ngàn một lạng cá nục… Chỉ có điều khác là khi mua cá tôi không còn muốn trả giá nữa…

T.Q.K

Chú thích ảnh:

1. Tác giả chụp hình lưu niệm với tàu Phạm Hậu

2. Tàu BĐ cập bến Đình

3. Làng ngư dân

4. Trò chuyện với nậu Đạt

5. Tàu BĐ Vũng Tàu

More...

Từ miền Trung đến miền Tây

By CLB Văn học Xuân Diệu

TRẦN HÀ NAM

Dù trước mặt là những ngày thi cử tranh tài trong cuộc thi Olympic toàn miền Nam giữa 94 đoàn nhưng niềm vui khám phá sông nước Cần Thơ của thầy trò trường THPT chuyên Lê Quý Đôn quả thật đã gây ấn tượng khó phai mờ. Chợt nhớ lúc rời thuyền lên bộ một cậu học trò lớp 10 lẩm bẩm: "Biết bao giờ mới có lại giây phút thế này trong đời Cần Thơ ơi!"

Trên đường thiên lý

Những ngày tháng 4 miền Trung đang thời khắc giao mùa cái lạnh buổi sớm khiến cả thầy trò chúng tôi đều phải mang theo áo lạnh. Thế nhưng áo lạnh lại thành thừa suốt những ngày còn lại vì trời nắng đẹp! Thầy cô đi bằng xe của trường còn học trò các đội tuyển thì đi bằng xe du lịch "xịn" của Hải Âu nên hành trình dù dài xấp xỉ 900 km mà không cảm thấy mệt!

Chặng dừng chân thứ nhất là ăn trưa tại quán Gió - Ninh Hòa - vì là miền Trung nên món ăn mặn hợp khẩu vị. Học trò nhiều em chưa quen đi xe có vẻ hơi đừ. Chặng thứ hai dừng nghỉ đêm tại Phan Thiết do hành trình cả buổi chiều đi trong cái nắng nung người của Phan Rang - Tháp Chàm nên học trò ngầy ngật một số em say xe. Phan Thiết là nơi có biển Mũi Né với những khu resort nổi tiếng dành cho khách Tây nhưng thầy trò chỉ ghé lại ngủ một đêm ngày mai còn chuẩn bị cho một hành trình dài nên chẳng đi đâu chơi. Phải dưỡng quân thôi! Ngày hôm sau cả đoàn lại tiếp tục hành trình đến Trảng Bom - Đồng Nai thì nghỉ ăn trưa trong một nhà hàng rộng mênh mông. Bắt đầu miền Nam rồi! Khó khăn đầu tiên chính là món ăn không hợp khẩu vị khi món lẫu cá ngọt như chè trò bỏ mứa nhiều. "Miền Nam toàn bỏ đường vào ráng mà nuốt thôi!". Xe đến cửa ngõ Sài Gòn thì rẽ về miền Tây ngay từ cảm nhận ban đầu vùng đất này khác hẳn cái khô cằn khắc nghiệt của miền Trung gió cát cây cối xanh um chứ không xơ xác vật mình với đá như vùng Phan Rang Phan Thiết. 

Xe chạy trên xa lộ Đông Tây đường tốt và êm nên bon rất nhanh. Kênh rạch cây cối lướt qua như phim nhưng cũng đủ để nhận ra sự khác biệt vùng miền. Những cửa sông lớn của dòng Cửu Long bắt đầu hiện ra với lục bình trên sông khiến lòng muốn bật lên câu hò Nam Bộ:

Nước chảy liu riu lục bình trôi líu ríu

Anh thấy em nhỏ xíu anh thương...!

Hàng trăm cây số về miền Tây thỉnh thoảng nhìn sang xe của học trò thấy hầu như ai cũng háo hức muốn chứng kiến tận mắt vùng đất phương xa mà nhiều người mới chỉ kịp biết qua phim ảnh. Hàng chục ống kính máy chụp hình máy di động gí sát cửa sổ. Xe qua cầu Mỹ Thuận cây cầu dây văng đầu tiên - những thành viên trong đoàn từng đi đến Cần Thơ 10 năm trước chợt bồi hồi nhớ lại bao kỉ niệm.Ttiền Giang rồi sắp đến Hậu Giang để qua cầu Cần Thơ - bến phà năm xưa đã lùi vào dĩ vãng. Trạm thu phí đón xe qua không đủ níu chân du khách nhưng vẫn có một số dân bán hàng tranh thủ chào mời nước lạnh trái cây. Còn nhớ khi bến phà hoạt động đội quân này phải đến hàng trăm mưu sinh nhờ hàng rong ca cổ. Khi cầu Cần Thơ hiện ra từ phía xa xa chẳng ai bảo ai đều ngắm kĩ cây cầu đẹp đẽ hiện đại lòng lại rưng rưng nghĩ đến sự cố năm nào. Để có cây cầu thông thương thuận tiện cho nhân dân vùng Tây Nam bộ đã có hơn 60 người phải hy sinh! Vâng tôi gọi đó là sự hy sinh bởi từ sự cố ấy mới phát hiện ra hàng loạt những chĩ tiêu kĩ thuật không đảm bảo để điều chỉnh kịp thời. Nếu không...!!!

Cần Thơ gạo trắng nước trong...

Đêm đầu ở Cần Thơ phải lo chỗ khách sạn chỗ ăn ổn định. May thay khi chân ướt chân ráo tới nơi đoàn gặp anh Lời lái xe của trường chuyên Lý Tự Trọng rất nhiệt tình dẫn dắt đoàn tới nơi tới chốn. Ấn tượng đầu tiên về dân miền Tây chính là cái sốt sắng cởi mở vô tư! Chỗ ngủ hơi chật nhưng vì đặt trước đành phải chịu. Chỗ ăn thì chọn hẳn nhà hàng Á Châu với giá hữu nghị rất may mắn ông chủ lại là người Bình Định đồng hương nên tính giá cũng mềm! Đầu bếp nhà hàng biết nấu theo đúng khẩu vị nên tất cả các buổi đều cho học trò ăn một chỗ món ăn đổi liên tục nên trò ăn thoải mái tăng kí ầm ầm!!!

Đi xa tất yếu là đoàn Bình Định thì phải mang theo "nước mắt quê hương" Bàu Đá! Có mấy chai Lão tửu đặc sản thì để dành biếu cho trường sở tại và đoàn anh em chuyên Quang Trung Bình Phước vì vậy trong đoàn chỉ còn can 5 lít của phụ huynh đặc biệt chiếu cố cho mấy thầy "đại chiến Cần Thơ"! anh Lời lái xe sau khi thực hiện xong nghĩa vụ cao cả giúp đỡ đoàn Bình Định đã được đặc biệt chiếu cố mời về phòng khách sạn lai rai! Danh bất hư truyền Bàu Đá quê nhà rót ra chung uống trà bốn người một ly mà mới tới quận thứ ba anh bạn Cần Thơ đã phải lui binh có trật tự vì chịu không nổi sáng hôm sau khi đoàn nhờ dẫn đi chơi vẫn lử đử lừ đừ! Còn với mấy thầy dân Bàu Đá chính gốc thì là...chuyện nhỏ!

Nét hấp dẫn của chuyến đi Cần Thơ đã được mấy thầy cô quảng cáo từ trước nên dù hôm sau phải dậy sớm để kịp xem chợ nổi trên sông học trò đã xăng xái đứng sẵn gặm bánh mì chờ xe tới bến Ninh Kiều.

Cần Thơ buổi sớm thật đẹp khi vừa tới bến Ninh Kiều cũng là lúc bình minh nắng hồng tan trên sóng nước lung linh. Du thuyền đậu sẵn nhiều vô kể cả đoàn thuê hai thuyền nhanh chóng tất cả đều háo hức muốn chứng kiến cuộc sống người dân vùng sông nước Hậu Giang. Lênh đênh trên sóng mới thấy dòng Hậu Giang thật mênh mông. Các máy ảnh hoạt động hết công suất ghi lại khung cảnh bình minh bờ bãi và phố xá ven sông...
ct 

Đến chợ nổi rồi! Hàng trăm chiếc thuyền lớn bé dàn cả trên mặt sông tạo thành không khí nhộn nhịp của buổi sáng. Hai chiếc vỏ lãi gắn máy nhanh chóng cặp sát mạn du thuyền anh chàng tài công nhanh nhẹn móc neo vào chào mời mua cà phê nước giải khát. Bên mạn kia là thuyền bán trái cây tấp nập chào mời. Thuyền toàn học sinh nên mua hàng thì ít mà nhìn ngắm thì nhiều tha hồ chụp ảnh! Thỉnh thoảng lại có tiếng ồ lên khi thấy trên các thuyền buôn có nuôi cả chó lăng quăng từ thuyền này sang thuyền khác. Đủ thứ hàng hóa không thiếu món gì: từ các vựa trái cây bỏ sỉ hàng tạp hóa chè cháo...Nhiều thuyền cũng là nơi cư ngụ của cả đại gia đình thuyền chài có những đứa bé nhỏ xíu mẹ bồng trên tay cho đến những đứa lẫm chẫm đi ngang lưng buộc sợi dây để khỏi ngã xuống nước. Có cả anh chàng bị tật ở chân vẫn chèo xuồng đi bán dạo vé số phụ nữ thì chèo xuồng tam bản chất đầy trái cây đi bỏ mối già trẻ đủ mọi lứa tuổi xôn xao cả một khoảnh sông.
ct2 

Khi rời chợ nổi để tiếp tục du lịch miệt vườn du thuyền tăng tốc về phía ngã ba sông chỉ còn sóng nước và thỉnh thoảng có những chiếc ghe bầu những du thuyền khác lướt qua cả một tàu đóng theo kiểu Tây thời cổ chở du khách ngoại quốc gợi nhớ một vùng thương cảng thuở xưa. Chợt thấy thiếu vắng giọng hò vậy là thầy trò tổ chức chương trình sinh hoạt văn nghệ trên du thuyền với giọng ca cây nhà lá vườn hát về phương Nam. Anh chàng tài công chắc phải cười ngất vì dân Nẫu hát vọng cổ "Võ Đông Sơ - Bạch Thu Hà" "Lý kéo chài" hay ngân nga theo giọng miền Nam: "Em đi ma...u...u kẽ...o trê...ễ chuyến phà đ...im trên "bớn" Bắc Cần...g Thơ...". Tiếng thầy trò cười vang cả một khúc sông lan ra cùng sóng nước!
Cả đoàn đổ bộ vào Vườn Mận. Cô chủ vườn nói thiệt êm tai ra giá cho du khách ngọt lịm theo bảng giá. Nhẩm tính nếu vào vườn mà không hái trái sẽ tiết kiệm khá tiền nhưng ai hái bị chủ vườn phát hiện sẽ phạt 50 ngàn - 100 ngàn một trái. Thôi thì vô vườn mà không hái trái thì ai mà chịu được. Học trò mua vé xong túa vào lùng sục những trái mận chín hể hả ăn nhưng chẳng bao lâu đã ngán chắc phải kiêng ăn mận vài tháng. Có nhóm lùng sục vào sâu bên trong đi cầu khỉ qua các con rạch ngắm cá đớp trái cây ngó nghiêng các khu vườn trồng thanh trà vú sữa bưởi mít bằng cặp mắt thèm thuồng. Có nhóm chịu khó đi sâu vào đến lúc trở ra mặt mày hớn hở có lẽ vì ...chụp được nhiều hình đẹp (!?)

Rời khu Vườn Mận thầy trò lại ghé vào chợ cổ Cần Thơ tranh thủ mua hàng lưu niệm. Đến giờ ăn trưa nhiều trò tranh thủ vấn khăn rằn có người điệu nghệ chít khăn lên đầu ra dáng anh Hai chị Hai miệt vườn! Dù trước mặt là những ngày thi cử tranh tài trong cuộc thi Olympic toàn miền Nam giữa 94 đoàn nhưng niềm vui khám phá sông nước Cần Thơ của thầy trò trường THPT chuyên Lê Quý Đôn quả thật đã gây ấn tượng khó phai mờ. Chợt nhớ lúc rời thuyền lên bộ một cậu học trò lớp 10 lẩm bẩm: "Biết bao giờ mới có lại giây phút thế này trong đời Cần Thơ ơi!"

4.2011

T.H.N

 

More...

Nuôi cá lồng trên biển

By CLB Văn học Xuân Diệu

  • TRẦN QUANG KHANH 

Mùng bốn tết cậu em họ của tôi trú ở Hải Minh gọi điện giục: “Có mấy anh mấy chị ở quê xuống đang ở nhà em anh chị đưa mấy cháu ra chơi em hấp mấy con cá mú mình lai rai…”. Trời cá mú gần ba trăm nghìn một ký đem hấp mấy con thì mất đứt cả triệu bạc. Vốn là dân lặn biển săn cá săn tôm chẳng giàu có gì chơi sộp thế chỉ có ở người… vô mánh. Thấy tôi ngần ngừ cậu em giục: “Cây nhà lá vườn mà anh cá mú em nuôi trong lồng chỉ việc lấy vợt xúc lên là có…”

Quả nhiên một bữa liên hoan gia đình sang trọng hiếm thấy đã diễn ra ở nhà một người lao động sống ở một làng biển nghèo như cậu em tôi. Hơn 20 người cả anh em con cháu ngồi bệt trên nền nhà cuốn bánh tráng với cá mú cá hồng tươi sống hấp sành điệu chẳng khác nào ở nhà hàng có đẳng cấp. Những đứa cháu ở quê lần đầu xuống biển được đi trên chiếc xuồng máy bành bành chạy từ cầu Hàm Tử qua Hải Minh đã reo hò thích thú giờ được ăn cá mú cá hồng cứ xuýt xoa tấm tắt… Hẳn đây là một chuyến đi chơi tết thú vị và đáng nhớ trong đời đối với chúng. Còn tôi thú vị nhất là được ngồi trên chiếc thuyền thúng để cậu em chèo ra bè cá thả mồi chờ cá ào lên rồi lấy vợt xúc. Những con cá hồng cá mú tròm trèm ký lô lấp lánh uốn mình trong vợt rồi dãy đành đạch trong thuyền... Tôi quyết trở lại vùng lồng bè nuôi cá hấp dẫn này…

 

Cứu cánh làng lặn biển

 
Chỉ 20 ngày sau chuyến đi chơi ấy tôi đã trở lại làng chài. 5 năm trước bạn đọc phóng sự của tôi hẳn còn nhớ bài “Đi trong lòng biển” tôi đã viết về nghề lặn bắt tôm hùm của làng chài Hải Minh Trong. Khái niệm “Hải Minh Trong” chính là để phân biệt với “Hải Minh Ngoài”. Hải Minh Trong nằm trong vịnh biển gần Cảng Quy Nhơn cùng với Hải Minh Ngoài nằm ngoài vịnh biển phía dưới chân tượng Đức thánh Trần Hưng Đạo hợp thành Hải Minh chính là Khu vực 9 phường Hải Cảng thành phố Quy Nhơn từng có thời được coi là Hồng Kông bên hông Quy Nhơn với hàng điện máy nội địa nhập lậu. Tên hành chính của Hải Minh Trong là tổ 46 thuộc Khu vực 9 có khoảng 80 hộ dân xưa nay sinh sống chủ yếu bằng nghề lặn biển. Trước những năm 1990 Hải Minh Trong nổi tiếng với nghề lặn đục san hô. Những vỉa rạn san hô dày đặc quanh Bãi Xép Nhơn Hải Nhơn Lý… bị những thợ lặn của làng dùng bộc phá đánh tan tành để khai thác bán cho người làm vôi. Khi nghề khai thác san hô bị cấm tiệt họ chuyển sang nghề lặn bắt cá rồi lặn bắt tôm hùm lặn sắt lặn ốc xanh lặn khai thác tàu chìm… Nghề lặn biển tiếp nối từ thế hệ này sang thế hệ khác vẫn chỉ là kế sinh nhai làng nghèo vẫn nghèo. Bởi lặn biển có ngày trúng bạc triệu song không phải ngày nào cũng lặn được mùa nào cũng lặn được mà tùy thuộc vào thời tiết. Chỉ cần trở gió nước biển đục hơn là cánh thợ lặn chỉ biết ngồi nhà nhâm nhi cà phê và tán gẫu. “Ngày làm tháng ăn” là câu thành ngữ để ám chỉ nghề làm biển nói chung trong đó có cả nghề lặn biển. Và có lẽ sẽ chẳng có gì thay đổi trong cuộc sống của người dân Hải Minh Trong nếu như không có sự xuất hiện của một ngư dân ở đảo Hải Nam Trung Quốc tên A Phát. Ông Nguyễn Văn Điện Chi hội phó Chi hội Ngư dân Khu vực 9 hiện sinh sống ở Hải Minh Trong kể: “Ban đầu A Phát sang TP Quy Nhơn chỉ để thu mua cá đem về Trung Quốc bán sau có lẽ nhìn thấy vị trí và điều kiện của vùng nước Hải Minh Trong thích hợp cho việc nuôi cá lồng nên đã xin phép địa phương cho nuôi thử. Và A Phát đã nuôi được cá mú cá hồng… Tuy nhiên vì nhiều lý do A Phát đã không thể tiếp tục mà bỏ về nước. Lồng bè cá của A Phát dọn đi cũng là lúc một số người từng làm công và học hỏi cách nuôi cá của A Phát dựng lồng kế tục. Những ngư dân Tôn Đức Hải Lưu Quốc Khánh Đặng Thái Hà… được coi là những người đầu tiên mở ra sự nghiệp nuôi cá lồng trên biển của vùng Hải Minh Trong và họ đã thành công. Lứa cá thu hoạch đầu tiên của họ làm nức lòng dân cả làng lặn biển. Người dân Hải Minh Trong chợt nhận ra mình đang sống ở “vùng nước vàng” mà bấy lâu chẳng biết.

Niềm vui trong gian khó

Nuôi cá lồng trên biển ở Bình Định hãy con quá mới mẻ. Hình như chỉ mới thấy ở vùng Hải Minh Trong. Theo giới chuyên môn để có thể nuôi được cá hồng cá mú nơi đặt lồng phải đáp ứng nhiều điều kiện ngặt nghèo. Ví như đó phải là vùng eo vịnh kín gió sóng nhỏ biên độ dao động của thuỷ triều không lớn dòng chảy của thuỷ triều thấp có độ sâu tối thiểu là 4-5 m vào lúc thuỷ triều xuống thấp nhất và đáy là sỏi cát. Hơn thế nữa nơi đặt lồng phải có độ mặn của nước thích hợp nguồn nước ít bị ô nhiễm do chất thải công nghiệp dân dụng và bến cảng… Vùng mặt nước Hải Minh Trong cũng là cửa khẩu nối thông nước từ đầm Thị Nại ra biển đã đáp ứng được các điều kiện để nuôi cá lồng nhất là cá hồng cá mú. Vậy là hàng loạt hộ ngư dân của làng lặn biển lâu nay chỉ biết săn bắt cá bỗng thấy yêu quý vô vàn loài cá. Họ lần lượt kéo nhau ra mặt nước đo đếm các điều kiện làm bè đặt lồng nuôi cá.
Theo xuồng cậu em họ tên Trần Văn Mai tôi ra coi lồng bè nuôi cá. Cả vùng mặt nước hơn 1 hecta của Hải Minh Trong đáp ứng các điều kiện nuôi cá hồng cá mú đều đã có bè phủ kín. Bè này cách bè kia chừng quá một bước nhảy. Tất cả có 54 bè cá của 48 hộ ngư dân trong làng lặn người ít đặt 6 lồng/bè người nhiều 12 thậm chí 16 lồng/bè. Các bè nuôi phần lớn là cá hồng; cá mú và cá bốp nuôi ít hơn vì chăm sóc khó. Bè gồm các xà gỗ được nối với nhau bằng bulông và giữ nổi trên mặt nước nhờ hệ thống các phuy bằng nhựa. Một bè nuôi cá có nhiều khung lồng liên kết với nhau. Lồng làm bằng lưới sợi tổng hợp. Miệng lồng được buộc chặt vào khung gỗ và giữ nổi trên mặt nước nhờ hệ thống phao các góc đáy lồng được buộc vào những bao đá đảm bảo cho lưới chìm đều. Mai cho biết đầu tư cho một bè 6 lồng (mỗi lồng 2 5 m2) tốn chừng 25 triệu đồng. Song đầu tư con giống và thức ăn mới đáng kể. Nhiều hộ thiếu vốn phải tự đi lặn bắt cá giống. Còn thức ăn của cá cũng chính là cá vụn được cắt nhỏ tùy theo độ tuổi của cá nuôi. 3 giờ sáng cả Hải Minh Trong chừng như đều thức giấc những người đàn bà tất tả đi vào chợ cá lùng mua cá vụn từ các tàu giã trở về hoặc mua đầu cá từ những người chuyên làm chả cá. Mồi đủ mỗi ngày cho 54 bè cá ở Hải Minh Trong tính ra cả tấn. Lắm lúc không đủ cá mồi các chị phải chạy xuôi ngược khắp thành phố thậm chí phải cho cá ăn cầm hơn hoặc mua cá với giá đắt gấp đôi gấp ba bình thường. Nuôi cá lồng trên biển gian khổ nhất vẫn là những ngày mưa to gió bão. Nước từ thượng nguồn đổ về Đầm Thị Nại rồi ào ra biển khiến nước trong các lồng cá không bảo đảm độ mặn cần thiết cá không chịu nổi ngoi ngóp trong lồng. Chủ bè đứng ngồi không yên lo căng bạt chở nước mặn ngoài khơi đem về nhà cứu cá. Rồi thì những rủi ro bất trắc khi lưới lồng bị hà cắt rách cá tuôn ra ngoài. Hay những lúc mất ăn mất ngủ lo chống chọi với bệnh rận bệnh lở mình của cá… Tất cả mọi gian khó rồi qua đi niềm hạnh phúc của dân Hải Minh Trong bây giờ vẫn là đến kỳ thu hoạch cá. Cá mú hiện đã có giá 280.000 đồng/kg cá hồng 130.000 đồng/kg. Mỗi một lồng cá đến kỳ thu hoạch doanh thu xấp xỉ 20 triệu đồng bè ít 6 lồng cứ thế nhân lên...

Đổi đời

Nói người Hải Minh Trong đã đổi đời hẳn không ai ở đây chịu nhận. Theo họ cuộc sống vẫn còn khó khăn lắm nuôi cá lồng chẳng qua là lấy công làm lời. Nhưng nhiều lần sang Hải Minh Trong cùng làm cùng ăn (nhậu) và tâm sự với họ tôi thấy có sự thay đổi trong nhiều cuộc đời của người dân nơi đây. Trước đây mỗi ngày đi lặn được tôm được cá hầu như họ đã ăn tiêu hết vào những ngày sau đó những ngày biển động. Còn giờ đây họ đã biết dành dụm tiền để mua mồi “bỏ” vào bụng cá mú cá hồng chờ ngày… trút ống! Trước đây đàn ông đi lặn phụ nữ chỉ chăm sóc con nội trợ thậm chí tụ tập đánh bài. Còn giờ đây phụ nữ đã biết thức khuya dậy sớm lo mua mồi cắt mồi chăm cá cùng chồng… Còn một sự thay đổi lớn khác người thợ lặn từ chỗ chỉ biết sát cá bằng đủ các loại vũ khí và có được con cá ngon nào thì để dành đem bán thì giờ đây đã biết yêu cá chăm cá như chăm con mình và nếu cần cũng mang cá mú cá hồng đi đãi khách…

More...

Đất Thành lên thị

By CLB Văn học Xuân Diệu

TRẦN QUANG KHANH

"Thị xã An Nhơn" cụm từ này được đọc lên ở ngay thời điểm này vẫn cứ thấy ngờ ngợ lạ lẫm. Nhưng chắc rằng chỉ sau một năm nữa nó sẽ trở nên quen thuộc và khi ấy An Nhơn sẽ khác rất khác. Tôi sinh ra và có hộ khẩu thường trú 20 năm đầu đời ở mảnh đất này; 30 năm sau tháng tháng năm năm vẫn về quê mà không sao cảm nhận hết "sức lớn" của quê mình...

Nếu như người cố đô Tràng An (Hoa Lư - Ninh Bình) có câu ca tự trào: Chẳng thơm cũng thể hoa nhài/ Dẫu không thanh lịch cũng người Tràng An thì người dân An Nhơn cũng tự hào về vùng phát tích văn hóa của mình không kém: Có dở cũng ở Đất Thành/ Phèng la có bể cũng còn cái vành keng keng... Ngày nay người ta có thể dùng nhiều mỹ từ thay thế tên gọi An Nhơn mà đọc lên ai nghe cũng hiểu được: Đất Vua Kinh xưa Bàn Thành Bình Thành Đất Thành... Bởi nơi đây từng là đất thánh của của Vương quốc Champa xưa và sau này là kinh đô của Vương triều Tây Sơn. Mảnh đất có thành Đồ Bàn thành Cha thành Hoàng Đế thành Bình Định và từng là nhân chứng của nhiều sự kiện lịch sử văn hóa lớn của đất nước.


Trung tâm An Nhơn
Ảnh: Văn Lưu

More...

Tắm biển Quy Nhơn

By CLB Văn học Xuân Diệu

TRẦN QUANG KHANH 

Từng tắm biển ở nhiều bãi tắm nổi tiếng trong nước như Đồ Sơn Sầm Sơn Cửa Lò Nhật Lệ Nha Trang Vũng Tàu... tôi vẫn yêu bãi tắm Quy Nhơn. Nơi đây ngày ngày tôi và cô con gái 10 tuổi vẫn nô đùa trên sóng cùng hàng ngàn người chủ yếu là dân thành phố. Bao câu chuyện vui buồn thậm chí ly kỳ vẫn diễn ra vẫn nổ vang trên bãi biển mặc cho nỗi ám ảnh cá mập cắn người...


Biển Quy Nhơn vẫn đông người tắm
Ảnh ĐÀO TIẾN ĐẠT

Là người Huế khách quan như Trịnh Công Sơn vẫn neo trong lòng người cả nước câu hát vút lên từ biển Quy Nhơn: Ngày mai em đi/ biển nhớ tên em gọi về... Huống chi tôi đã ngót hai lăm năm hít thở bầu không khí của biển. Tôi tắm biển Quy Nhơn (xin hiểu đây là đoạn bãi biển dài hơn 3 cây số tính từ mũi Tấn đến Ghềnh Ráng) từ khi còn biết bơi tập tọng nghĩa là cái đầu chẳng biết ngụp lặn dưới nước. Giờ biển Quy Nhơn và con gái tôi (vốn được học bơi bài bản) đã biến tôi thành một vận động viên bơi lội. Tôi bơi ếch bơi sải bơi ngửa thậm chí bơi bướm chẳng khác vận động viên bơi chuyên nghiệp là mấy. Tôi bơi ở biển Quy Nhơn từ khi còn hom hem với "đôi vai gầy guộc nhỏ" bệnh hen suyễn rồi dị ứng mũi...; giờ dáng vóc và bệnh tật của tôi đã được cải thiện rất nhiều.

More...

Anh hùng lỡ vận

By CLB Văn học Xuân Diệu

TRẦN QUANG KHANH

      

Tôi có nhiều duyên nợ với xã từng 2 lần được phong anh hùng ở huyện An Nhơn này bắt đầu từ những người bạn thân. Những năm 80 của thế kỷ trước mỗi lần đi thăm bạn tôi thường mang theo túm đồ biển; hoặc sò xìa hoặc ghẹ mực. Uống rượu với bạn bè xong thì ngủ lại với Nhơn Khánh. Nhiều lần như thế tôi trở nên thân thiết với đội ngũ cán bộ xã rồi thân quen với mảnh đất này... Giờ trở lại Nhơn Khánh tôi bất chợt buồn và liên tưởng đến câu ca dao: "Chim quyên xuống đất ăn trùn..."

Nằm kẹp giữa hai nhánh sông Kôn có người ví Nhơn Khánh như một trang sách mở người lại thích nhìn Nhơn Khánh với hình tượng con cá chép đang bơi... Song dù với hình tượng nào  thì sự "cận giang" đã cho Nhơn Khánh một lợi thế lớn khi có gần 550 ha đất đai được phù sa bồi đắp. Và có lẽ thế trong giai đoạn thực hiện chủ trương xây dựng huyện tăng cường cấp huyện và nông nghiệp được coi là mặt trận hàng đầu Nhơn Khánh  đã phát huy được thế mạnh về đất đai và nguồn nhân lực của mình trở thành điển hình tiên tiến thành một trong 3 HTX Anh hùng Lao động đầu tiên trong toàn quốc sau giải phóng nam 2002 xã lạ được phong Anh hùng LLVT.

More...

Quy Nhơn thành phố êm đềm

By CLB Văn học Xuân Diệu



TRẦN QUANG KHANH

Với bài hát "Quy Nhơn thành phố thi ca" nhà thơ - nhạc sĩ Nguyễn Thụy Kha không chỉ tôn vinh danh hiệu "thi ca" mà còn "định tính" xúc cảm "bình yên" "êm đềm"... cho thành phố biển xinh đẹp này qua câu hát "Quy Nhơn ơi Quy Nhơn! Thành phố bình yên thành phố êm đềm và thành phố như... em."! Quả thật quá nửa đời người sống ở đây tôi cũng chẳng có cảm nhận nào khác hơn là sự "bình yên" và "êm đềm" cho thành phố của tôi. Dẫu rằng trong dịp kỷ niệm 35 năm giải phóng tỉnh nhà ngày 31.3 tới đây tỉnh sẽ công bố Quyết định của Thủ tướng Chính phủ công nhận thành phố Quy Nhơn là đô thị loại 1 trực thuộc tỉnh.


"Đất Quy Nhơn gầy"

Tôi sinh ra bên dãy Sơn Triều cách thành phố Quy Nhơn chừng 20 cây số về hướng Tây. Tuổi ấu thơ của tôi ở vào thời đất nước chia cắt nên Quy Nhơn trong ký ức là một khoảng cách dịu vợi. Xa xôi về địa lý và cách sống cách cảm. Cha tôi làm cai thầu chẻ đá ông hay đi Quy Nhơn và thường mang về nguyên cả con cá ngừ. Đó là những ngày ấu thơ tươi đẹp bởi khi tôi lên bảy tuổi ông đã không còn. Mẹ lam lũ nuôi đàn con bốn đứa. Đường về Quy Nhơn của tôi chỉ còn là những dịp đi chữa bệnh! Song những lần hiếm hoi ấy tôi cũng kịp ghi vào ký ức của  mình một Quy Nhơn phố thị bụi mù những cửa hiệu sáng choang điện màu những trại lính lổn nhổn thép gai và dĩ nhiên là chiếc xe lam ba bánh chở người như nêm cối vắt vẻo những rổi cá phía sau thùng...

Thời ấy lứa chúng tôi hay lẩm nhẩm câu "Tìm về cô đơn đất Quy Nhơn gầy đón chân chàng đến" trong bài hát "Hàn Mặc Tử" của nhạc sĩ Trần Thiện Thanh. Cũng chẳng hiểu "đất Quy Nhơn gầy" là như thế nào?

More...

Hân hoan chào năm mới Canh Dần

By CLB Văn học Xuân Diệu

Đến chiều 30 Tết-ngày cuối cùng của năm Kỷ Sửu thời tiết ở Bình Định vẫn nắng ấm. Khắp nơi trong tỉnh nhân dân tưng bừng đón giao thừa. Tại Thành phố Quy Nhơn cũng như ở các địa phương không khí vui xuân đón Tết như tràn ngập trên mỗi đường phố mỗi làng quê và trong mỗi gia đình với tinh thần hân hoan đón chào năm mới Canh Dần

 
Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Văn Thiện đánh trống khai xuân. (Ảnh: Văn Lưu)

More...

Đi dọc đường mai

By CLB Văn học Xuân Diệu

TRẦN QUANG KHANH

                   

Không đâu như Bình Định từ nhiều năm nay cứ mỗi độ xuân về người đi qua vùng đất này lại càng thêm náo nức bởi sắc mai tràn ngập như giục giã: Tết Tết Tết... Tết đến rồi! Xuân nay dọc theo Quốc lộ 1 từ Phú Tài đến Gò Găng... mật độ mai "đổ" ra đường dày đặc hơn. Trong nắng gắt của ngày hăm ba tháng Chạp mai bung nở đồng loạt càng rạo rực khách qua đường rạo rực người trồng mai và cả người bán mai.

Tính thời gian thì tôi chơi mai cũng được xếp cùng thời với ông tổ làng mai Háo Đức- ông Đặng Xuân Lang. Ấy là vào những năm đầu thập kỷ chín mươi của thế kỷ trước. Song sự nghiệp của ông Lang được cả làng mai Háo Đức rồi cả xã mai Nhơn An huyện mai An Nhơn thậm chí là tỉnh mai Bình Định ghi nhận. Và biết đâu chừng nay mai ông chẳng được hậu thế trồng mai lấy ngày mất của ông làm ngày giỗ tổ làng mai như đã từng có ngày giỗ tổ làng tuồng giỗ tổ nghề may giỗ tổ nghề đúc... Còn với tôi mười lăm năm có lẻ trồng mai từ nghìn cây giờ còn vài chục vẫn coi như "đồ của nợ" chỉ mong mỗi năm "đẩy đi" được vài mươi chậu là mừng!

Thế mới biết trồng mai chơi mai cũng đủ năm- bảy mươi đường. Khi cầm kéo tỉa cành lúc chèo kéo người mua mai ở chợ hoa xuân; trằn trọc gặm nhấm nhiều niềm vui nỗi buồn cùng cây mai với ngần ấy thời gian xin chia sẻ cùng bạn đọc về cây mai giữa xứ sở mai vào những ngày tưng bừng mai nở này.

More...

Xóm nhà rầm

By CLB Văn học Xuân Diệu

TRẦN QUANG KHANH

...Còn có biết bao sự phiền toái khác trong cuộc sống của cư dân nhà rầm. Anh Trung kể: "Nhà liền vách liền rầm song vách gỗ rầm gỗ nên dẫn âm dẫn nhiệt rất tốt. Nhà bên này nói gì bên kia nghe hết thậm chí một cặp "làm chuyện vợ chồng" là cả dãy nhà rúng động. Chúng tôi vẫn gọi đùa đó là "nhịp điệu quê hương"!...

               

Sau vụ cháy nhà rầm lịch sử năm 1998 tôi cùng nhiếp ảnh gia Nguyễn Vĩnh Hảo vác máy ảnh đi làm phóng sự xuyên qua nhà rầm. Hồi ấy nhà rầm ở Quy Nhơn rất "sầm uất". Tôi nhớ chúng tôi đã bắt đầu "đi thực tế" từ Nhà Văn hóa Thanh Thiếu niên nơi quy tụ tạm bợ hàng trăm cư dân nhà rầm là nạn nhân của vụ cháy chờ tái định cư. Và rồi chúng tôi đi xuyên qua khu nhà rầm của phường Trần Phú dọc xuống mũi Tấn qua phường Hải Cảng. Đến cầu Hàm Tử để có được cái nhìn toàn cục của nhà rầm chúng tôi đã thuê thuyền máy theo giờ và chạy lên từ cầu Hàm Tử. Tôi nhớ số liệu nhà rầm ngày ấy của riêng 4 khu vực: 5 6 7 8 ở phường Hải Cảng đã là hơn 600 nóc nhà.
120 căn hộ nhà rầm của KV 7 bị thiêu rụi cư dân nơi đây đã được tái định cư về khu Bắc sông Hà Thanh. Vết tích của vụ cháy đã được công trình chợ Cá mới phủ đầy. Công trình đường Xuân Diệu cũng đã xóa đi toàn bộ khu nhà rầm ở phường Trần Phú và KV 8 phường Hải Cảng. Rồi thời gian cùng với sự khấm khá hơn của một số cư dân nhà rầm đã khiến nhiều nhà rầm được xi măng hóa. Ở phường Hải Cảng giờ chỉ còn chừng hơn trăm căn hộ nhà rầm ở KV 5 và chủ yếu là ở KV 6 trải dài từ công trình chợ Cá mới lên phía đường Phan Chu Trinh.

More...